Dhalashadiisa Iyo Noloshii Hore
Taariikhda Aadan Cabdulle Cismaan “Aadan Cadde” – Madaxweynihii Ugu Horreeyay Ee Soomaaliya Aadan Cabdulle Cismaan Daar, oo loo yaqaanay “Aadan Cadde”, wuxuu dhashay sanadkii 1908 deegaanka Beledweyne ee gobolka Hiiraan xilligii gumeysiga Talyaaniga. Wuxuu kasoo jeeday qoys Soomaaliyeed oo dhaqanka iyo diinta ku wanaagsan, isagoo yaraantiisii ku barbaaray nolol adag oo ku saleysan dhaqanka miyiga iyo waxbarashada Islaamka.
Carruurnimadiisii wuxuu bartay Qur’aanka Kariimka ah iyo culuumta diinta, kadibna wuxuu u wareegay waxbarashada casriga ah ee xilligaas laga heli jiray gobollada Talyaanigu maamulayay. Wuxuu bartay afafka Talyaaniga iyo Ingiriiska, taas oo ka caawisay inuu si fudud ugu dhex milmo shaqooyinka maamulka iyo siyaasadda.
Heerkiisa Waxbarasho
Aadan Cadde ma uusan helin jaamacad sare sida madaxda casriga ah maanta, balse wuxuu lahaa aqoon wanaagsan oo dhinaca maamulka, luqadaha iyo siyaasadda ah. Waxbarashadiisa ugu weyn waxay ahayd:
- Barashada Qur’aanka iyo diinta Islaamka
- Waxbarasho hoose iyo dhexe oo Talyaani ah
- Aqoon luqadeed oo Talyaani iyo Ingiriis ah
- Tababaro maamul iyo siyaasadeed oo uu ku qaatay shaqooyinka dowladda iyo dhaqdhaqaaqyadii gobonnimo doonka
Xilligii Soomaaliya gumeysiga ku jirtay, dadka Soomaaliyeed ee helay waxbarashadaas waxay ahaayeen tiro aad u yar, taasoo ka dhigtay Aadan Cadde shaqsi si weyn loo qadariyo.
Xilalkii Uu Soo Qabtay Ka Hor Madaxweynaha
Ka hor inta uusan noqon madaxweynaha Soomaaliya, Aadan Cadde wuxuu kasoo shaqeeyay dhowr xil oo muhiim ah:
Shaqaale Dowladeed
Wuxuu ka shaqeyn jiray maamulka Talyaaniga xilligii gumeysiga, gaar ahaan waaxaha maamulka deegaanka. Halkaas ayuu ka helay khibrad siyaasadeed iyo mid dowladeed.
Xubin Iyo Hoggaamiye Siyaasadeed
Aadan Cadde wuxuu kamid noqday aas-aasayaashii ururka SYL (Somali Youth League), oo ahaa dhaqdhaqaaqii ugu weynaa ee gobonnimo doonka Soomaaliya. Wuxuu door weyn ku lahaa mideynta shacabka Soomaaliyeed iyo ololihii xornimada.
Guddoomiyaha Baarlamaanka
Sanadkii 1956 wuxuu noqday Guddoomiyaha Golaha Sharci Dejinta ee Soomaaliya, xilkaas oo ahaa kii ugu sarreeyay ee siyaasadeed kahor madax-bannaanida dalka. Wuxuu ku caan baxay deggenaan, cadaalad iyo inuu dadka isku keeno.
Sida Uu Madaxweyne Ku Noqday
Markii Soomaaliya xorriyadda qaadatay 1-dii July 1960, Aadan Cabdulle Cismaan waxaa loo doortay madaxweynihii ugu horreeyay ee Jamhuuriyadda Soomaaliya. Wuxuu hoggaaminayay dowlad rayid ah oo dimuqraadi ah, xilli dalku ahaa mid cusub oo dunida kusoo biiray.
Mudadii uu xilka hayay:
- Wuxuu xooga saaray mideynta dalka
- Dhismaha hay’adaha dowladda
- Xiriirka caalamiga ah
- Kobcinta dimuqraadiyadda
Doorashadii Taariikhiga Ahayd Ee 1967
Sanadkii 1967 ayuu doorashada kaga guuleystay Cabdirashiid Cali Sharmaarke. Aadan Cadde wuxuu noqday hoggaamiyihii ugu horreeyay ee Afrikaan ah oo si nabad ah xilka ugu wareejiya madaxweyne kale oo la doortay. Arrintaas ayaa sumcad weyn u keentay Soomaaliya waqtigaas.
Noloshiisii Kadib Madaxtinimada
Kadib markii uu xilka wareejiyay, Aadan Cadde wuxuu ka fariistay siyaasadda isagoo ku noolaa si fudud oo aan buuq lahayn. Wuxuu noqday astaan qaran iyo qof lagu xasuusto daacadnimo iyo dowladnimo wanaagsan.
Geeridiisa
Aadan Cabdulle Cismaan Daar wuxuu geeriyooday 8-dii June 2007 isagoo ku geeriyooday magaalada Nairobi ee dalka Kenya, da’diisuna ahayd ku dhowaad 99 sano. Dowladda Soomaaliya iyo shacabka Soomaaliyeed ayaa si weyn uga tacsiyeeyay geeridiisa.
Dhaxalka Uu Ka Tagay
Aadan Cadde waxaa lagu xusuustaa:
- Daacadnimo siyaasadeed
- Dimuqraadiyad iyo nabad
- Qaranimo Soomaaliyeed
- Is-dhexgal iyo midnimo
Garoonka diyaaradaha Muqdisho ayaa maanta loogu magac daray “Garoonka Caalamiga Ah Ee Aadan Cadde” si loo maamuuso taariikhdiisa iyo kaalintii uu dalka kasoo qaatay.