HORDHACA
Xiisadda Siyaasadeed ee u Dhaxaysa Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Maamul Goboleedyada: Sababaha, Saameynta, iyo Mustaqbalka Xiisadda siyaasadeed ee u dhaxaysa Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo maamul goboleedyada waa mid soo jiitamaysay tan iyo markii la hirgeliyay nidaamka federaalka, balse waxay si gaar ah u xoogaysatay sanadihii ugu dambeeyay ee uu hoggaanka hayo Hassan Sheikh Mohamud. Khilaafkan ayaa salka ku haya aragtiyo kala duwan oo ku saabsan awood qaybsiga, maamulka khayraadka, iyo jihada siyaasadeed ee dalka.
Asalka Khilaafka: Federaalka oo aan weli bislaan
Nidaamka federaalka Soomaaliya waa mid weli dhisme ku jira. Dastuurka ku-meelgaarka ah ayaa qeexaya awoodaha dowladda dhexe iyo kuwa maamul goboleedyada, balse qodobbo badan ayaa weli mugdi ku jira ama aan si cad loo kala saarin. Taasi waxay keentay:
- Isfaham la’aan joogto ah
- Muranno sharci iyo siyaasadeed
- Kalsooni darro u dhaxaysa dhinacyada
Maamul goboleedyadu waxay inta badan aaminsan yihiin in dowladda federaalku isku dayayso inay xoojiso awoodda dhexe, halka dowladda dhexe ay ku dooddo inay ilaalinayso midnimada dalka.
Arrimaha Ugu Muhiimsan ee Khilaafka Hurinaya
1. Doorashooyinka iyo nidaamka siyaasadeed
Mid ka mid ah qodobada ugu muranka badan waa nooca doorasho ee dalka loo jihaynayo. Dowladda federaalka waxay marar badan soo jeedisay:
- In la gaaro doorasho qof iyo cod ah (one person, one vote)
Hase yeeshee, maamul goboleedyada qaar sida Puntland iyo Jubaland ayaa ka muujiyay walaac:
- In aan weli la hayn amni iyo hannaan sugan
- In dowladda dhexe si gaar ah u maamuli karto doorashada
Arrintani waxay dhalisay isqabqabsi siyaasadeed oo joogto ah.
2. Awood qaybsiga iyo maamulka kheyraadka
Su’aasha ah “yaa leh awoodda ugu dambeysa?” ayaa weli taagan. Khilaafka ugu weyn wuxuu ka jiraa:
- Maamulka dakhliga gudaha
- Heshiisyada shidaalka iyo kheyraadka dabiiciga ah
- Qaybsiga deeqaha caalamiga ah
Maamul goboleedyadu waxay doonayaan madax-bannaani dheeraad ah, halka dowladda federaalku rabto nidaam mideysan.
3. Amniga iyo ciidamada
Arrimaha amniga ayaa sidoo kale qeyb weyn ka ah xiisadda:
- Dowladda federaalka waxay rabtaa ciidan qaran oo mideysan
- Maamul goboleedyadu waxay leeyihiin ciidamo u gaar ah
Isku dhacyada siyaasadeed waxay mararka qaar saameeyaan:
- Iskaashiga dagaalka Al-Shabaab
- Wada shaqeynta hay’adaha amniga
4. Faragelinta siyaasadeed
Maamul goboleedyadu waxay marar badan ku eedeeyaan dowladda federaalka:
- Inay faragelin ku sameyso doorashooyinka dowlad goboleedyada
- Inay taageerto siyaasiyiin gaar ah
Dhanka kale, dowladda dhexe waxay ku eedeysaa maamul goboleedyada:
- Inay carqaladeeyaan qorshayaasha qaran
Saameynta Xiisadda
Xiisaddan siyaasadeed waxay leedahay saameyn ballaaran:
1. Dib u dhac ku yimaada horumarka
Khilaafka joogtada ah wuxuu hakad geliyaa:
- Mashaariicda horumarineed
- Dib-u-habeynta dowliga ah
2. Daciifinta amniga
Marka aan la isku duubnayn:
- Hawlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab way adkaadaan
- Isku halleyn la’aan ayaa ka dhex dhalata hay’adaha amniga
3. Kalsooni darro shacabka ah
Shacabka ayaa inta badan dareema:
- In siyaasiyiintu ku mashquulsan yihiin khilaaf
- In baahiyahooda aan si dhab ah loo xallin
Doorka Beesha Caalamka
Beesha caalamka ayaa marar badan isku dayday inay dhexdhexaadiso khilaafka:
- Qaramada Midoobay
- Midowga Afrika
- Dalalka daneeya Soomaaliya
Waxay ku baaqaan:
- Wadahadal
- Is-afgarad siyaasadeed
- Dhameystirka dastuurka
Xalka iyo Mustaqbalka
Si loo yareeyo xiisadda, waxaa muhiim ah:
1. Dhameystirka dastuurka
In si cad loo qeexo:
- Awoodaha dowladda dhexe
- Xuquuqda maamul goboleedyada
2. Wadahadal joogto ah
Madasha wada-tashiga qaran waa inay noqotaa mid firfircoon:
- Dowladda federaalka + maamul goboleedyada
3. Kalsooni dhisid
Tallaabooyin lagu dhisayo kalsooni:
- Heshiisyo cad
- Fulinta ballanqaadyada
4. Ka hormarinta danta guud
In laga gudbo dano gaar ah oo siyaasadeed:
- Loo jeesto midnimada iyo horumarka dalka
Gunaanad
Xiisadda siyaasadeed ee u dhaxaysa Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo maamul goboleedyada ma aha mid cusub, balse waa mid u baahan xal waara. Iyadoo uu hoggaanka hayo Hassan Sheikh Mohamud, waxaa muuqata isku dayo lagu doonayo mideyn, balse caqabado waaweyn ayaa weli taagan.
Mustaqbalka Soomaaliya wuxuu si weyn ugu xirnaan doonaa sida loo maareeyo xiriirka u dhexeeya:
- Dowladda dhexe
- Maamul goboleedyada
Haddii la helo is-afgarad dhab ah, waxaa suurtagal ah:
- Xasillooni siyaasadeed
- Horumar dhaqaale
- Dowladnimo dhameystiran
